Wanneer en hoe bouw je de speen af?

De speen is een prima hulpmiddel, tot het moment dat jij degene bent die de speen 's nachts keer op keer terugstopt. Dan is het geen hulpmiddel meer maar een taak.

Je hoeft nog niet te stoppen

Kyra's eerste boodschap is een geruststelling: afbouwen is pas echt nodig rond de 15 tot 18 maanden. Pas rond die leeftijd hechten kinderen zich er sterker aan.

Is je baby jonger, dan hoef je hier nu geen project van te maken. Eerder afbouwen gaat soms juist makkelijker, maar het hoeft niet.

Wanneer de speen een probleem wordt

De speen doet ook iets goeds: troosten, zelfregulatie op gang helpen en makkelijker inslapen. Kyra noemt vier signalen dat het toch een probleem wordt:

• je kind kan niet meer zonder speen inslapen
• je moet 's nachts steeds terugkomen om de speen te geven
• de speen is de enige manier geworden om te kalmeren
• de tandarts of logopedist adviseert om te stoppen

Het punt is dus niet de speen zelf, maar wie hem terugdoet. Valt de speen uit de mond en wordt je kind daar wakker van zonder hem zelf terug te vinden, dan is er een slaapassociatie ontstaan waar jij in zit.

Zo geeft Kyra het doel ook weer: het gaat niet om minder troost, maar om meer zelfstandigheid. Een slaapassociatie is niet fout zolang het voor jullie werkt. Werkt het niet meer, dan mag het veranderen, stap voor stap.

De speen en het gebit

Langdurig speengebruik kan het gebit beïnvloeden. Kyra laat er drie zien: de open beet, waarbij de voortanden elkaar niet raken, de overbeet, waarbij de boventanden verder naar voren steken, en scheve tanden. Hoe eerder je afbouwt, hoe groter de kans dat het melkgebit zich vanzelf herstelt.

Twee routes, allebei goed

Route 1: houden en helpen. Je houdt de speen, maar leert je kind hem zelf terug te vinden. Een knuffelspeen helpt daarbij, want die is voor een baby veel makkelijker vast te grijpen dan een gewone speen, vooral 's nachts. Leg er eventueel meerdere binnen bereik: grijpen is makkelijker dan loslaten, dus de kans is groter dat ze er eentje te pakken krijgt. Oefen dat terugpakken overdag, als ze vrolijk is.

Route 2: loslaten. Dat afwennen gaat stap voor stap. Je bouwt de speen af en biedt andere manieren om te kalmeren aan. Dat gaat stap voor stap: je haalt de speen niet ineens weg, maar biedt er steeds vaker iets anders voor in de plaats. Geef een jonge baby ruimte voor wat ze zelf kan, zoals de handjes ontdekken en op de vuistjes sabbelen: zichzelf leren troosten.

Geen van beide is fout. Kies wat bij jullie past.

Voor je begint met afbouwen

Zorg vooraf voor een duidelijk slaapplan en ga na of jullie er als gezin klaar voor zijn. Reken op traantjes, en op weinig tussenwegen: de speen zit erin, of niet. Het kan binnen twee tot drie dagen opgelost zijn. Soms kost het drie tot vier nachten om er doorheen te komen.

De speen eruit halen en sussen

Voor jonge baby's gaat het in drie stappen: laat je baby op de speen zuigen tot ze slaperig wordt, haal de speen dan heel zachtjes uit haar mondje, en klop en sus haar in slaap met "shhh".

Is ze heel gehecht aan de speen, draai het om: begin met 2 minuten sussen en kloppen voordat je de speen geeft, en rek die tijd elke avond met een paar minuten op.

Stap voor stap onder de twee jaar

1. Beperk de speen overdag. Niet meer tijdens het spelen, alleen bij het slapen of in uitzonderlijke situaties.
2. Leid af. Wordt er om de speen gevraagd, bied dan iets anders aan: naar buiten, muziek op, samen spelen.
3. Introduceer een alternatief. Koppel een knuffeltje, doekje of ander vertrouwd slaapmaatje aan de slaapmomenten.
4. Speen alleen nog bij het slapen. Eerst voor de dutjes en de nacht, daarna volledig afbouwen.

Samen een project van maken (twee jaar en ouder)

Kondig een paar dagen van tevoren aan dat jullie afscheid nemen, en laat je peuter meedoen: een nieuwe knuffel uitkiezen, een speendoos knutselen, een speenfee-verhaal. Kies een rustige periode, niet vlak voor een vakantie of als ze ziek is. Daarna geldt weg is weg: alle spenen het huis uit, ook bij protest. Consequent blijven is hier cruciaal.

Begin overdag, bij het allereerste dutje

Bouw eerst alleen af bij het allereerste dutje van de dag. De nachten laat je zoals ze zijn, en ja, dat betekent 's nachts nog gewoon de speen teruggeven. Uiteindelijk bouw je hem ook in de nacht af.

De eerste dagen zonder speen

Verwacht meer protest bij bedtijd, moeilijker inslapen, een paar lastige dutjes en extra behoefte aan jouw nabijheid. Jouw rol: het verdriet erkennen, rustig en consequent blijven, veel troost bieden maar geen speen geven. Bedenk dat de meeste kinderen zich sneller aanpassen dan ouders verwachten.

Troosten zonder nieuwe afhankelijkheid

Wat helpt: geruststellen met je stem, een warme hand op de rug, tijdelijk naast het bed zitten en de shuffle-methode. Wat je niet wekenlang moet doen: volledig in slaap wiegen, eindeloos door de kamer dragen of urenlang naast het bed zitten tot ze slaapt. Dat wordt een nieuwe afhankelijkheid.

Geef troost, maar met pauzes ertussen. En geef haar de ruimte om die nieuwe vaardigheid te ontwikkelen: zelf in slaap vallen, zonder speen.