Waarom kan mijn baby zichzelf niet kalmeren?

Er valt een pan om in de keuken en je baby begint meteen te huilen. Je denkt: er is niks gebeurd. Alleen kan dat nog niet gedacht worden, want het deel van het brein dat dat zou moeten doen bestaat nog niet.

Een baby die overstuur is kan dat niet zelf terugdraaien, en dat ligt aan hoe het babybrein er op dat moment uitziet.

Een kwart af bij de geboorte

In het eerste jaar wordt het brein drie keer zo groot. Er is dus niet alleen sprake van leren; er wordt letterlijk gebouwd.

Dat brein bestaat uit drie lagen, en die komen niet tegelijk online. De ontwikkeling loopt van onder naar boven.

Het onderbrein is bij de geboorte als enige actief. Dat gaat over overleven, instinct en stress: de vecht-of-vluchtstand. Meer is er nog niet.

Het emotionele brein komt daarna, en pas dan worden gevoelens herkend en gereguleerd.

Het bovenbrein is het laatst aan de beurt: nadenken, plannen, taal, logica, zelfbeheersing.

Dus jij bent het bovenbrein

Zolang die bovenste laag er niet is, neem jij die rol over. Zelf reguleren lukt niet, dus wordt er naar jou gekeken om te zien hoe erg iets is. Ben jij rustig, dan is de conclusie dat het veilig is, en dan kan de rust ook komen.

Dat heet co-regulatie: samen tot rust komen, tot het zelf kan. En dat duurt jaren, niet weken.

Er zit nog iets achter dat het gedrag verklaart. Een baby ziet de wereld als één geheel. Wat er in dezelfde ruimte gebeurt, hoort allemaal bij hetzelfde. Een klap in de keuken is niet "een geluid daar", het is iets dat je overkomt. Vandaar dat huilen.

Volgt er een overspoeling met prikkels, dan raakt het brein ontregeld en is contact maken bijna onmogelijk. Daarom werkt praten of afleiden op zo'n moment niet, en nabijheid wel. Zie ook de overprikkelde baby.

Reflexen zijn de eerste taal

Voordat er iets gezegd kan worden, zegt het lichaam het. Drie reflexen zijn daarbij het belangrijkst.

De zuigreflex. Sterk aanwezig vanaf de geboorte en sterk kalmerend. Zuigen is dus niet alleen honger: het is ook de eerste manier om zichzelf te troosten, en daar is een speen voor bedoeld. Deze reflex verdwijnt in de eerste drie maanden, wanneer er andere manieren bijkomen.

De zoekreflex. Aai het wangetje en het hoofdje draait mee: een duidelijk signaal van honger. Verdwijnt rond vier maanden.

De schrikreflex, de Moro-reflex. Bij een hard geluid schieten de armen en handen omhoog. Dit is de reflex die 's nachts wakker maakt van zichzelf, en de reden dat inbakeren in het begin helpt.

Deze bewegingen zijn onwillekeurig, maar het zijn wel signalen. Leer ze lezen, dan weet je eerder wat er nodig is: honger, troost of een knuffel.

Wat dit praktisch betekent

Elke keer dat je snel reageert op die signalen, bouw je vertrouwen. Dat is niet zacht bedoeld: het is de bouw van precies die tweede hersenlaag waarmee zelf kalmeren later wél lukt.

Reageren is dus niet het uitstellen van zelfstandigheid. Het is de voorwaarde ervoor. Zie of je een baby kunt verwennen, want het antwoord volgt hieruit.